Tabele i wykresy w pracy magisterskiej - jak je podpisać, opisać i dobrać

Tabele i wykresy w pracy magisterskiej mają jedno zadanie: pokazać wyniki tak, żeby czytelnik zrozumiał je szybciej niż z samego tekstu. W praktyce często dzieje się odwrotnie. W pracach pojawiają się zrzuty ekranu z SPSS, wykresy kołowe z dziesięcioma kawałkami, tabela i wykres z tymi samymi liczbami albo podpisy w trzech różnych formatach. Poniżej znajdziesz zasady podpisywania tabel i rysunków według APA 7, różnice względem typowych wytycznych polskich uczelni, sposób opisu tabeli w tekście i zestawienie, który wykres pasuje do jakich danych.

Tabela czy wykres - kiedy co wybrać

Tabela przechowuje dokładne wartości. Sprawdza się, gdy czytelnik ma odczytać konkretne liczby: średnie i odchylenia standardowe, liczebności i odsetki, wyniki testów dla kilku zmiennych. Wykres pokazuje wzór: różnicę między grupami, kształt rozkładu, zmianę w czasie, związek dwóch zmiennych. Jeśli najważniejsze jest „ile dokładnie”, wybierz tabelę. Jeśli najważniejsze jest „jak to wygląda”, wybierz wykres.

Nie każdy wynik potrzebuje osobnego elementu graficznego. Rozkład płci w próbie (dwie kategorie) zmieści się w jednym zdaniu. Tabela ma sens, gdy w tekście musiałbyś podać więcej niż kilka liczb, a wykres, gdy wzór jest na tyle wyraźny, że rysunek oszczędza czytelnikowi pracy. Statystyki opisowe, które zwykle trafiają do tabel, omawiamy w tekście statystyka opisowa w pracy dyplomowej.

Jak podpisać tabelę w pracy magisterskiej

W standardzie APA 7 tabela ma cztery stałe elementy. Nad tabelą stoi numer pogrubioną czcionką (Tabela 1), pod nim, w osobnej linii, tytuł kursywą. Pod tabelą znajduje się notka, zaczynająca się od słowa „Notka” lub „Uwaga” zapisanego kursywą z kropką. W notce wyjaśniasz skróty, podajesz liczebność, oznaczenia istotności i źródło, jeśli tabela nie jest Twoja. Tabele numerujesz kolejno, w porządku, w jakim pojawiają się w tekście, a w tekście przywołujesz je numerem („Tabela 3 przedstawia...”).

Wiele polskich uczelni ma jednak własne wytyczne redakcyjne, które różnią się od APA. Najczęściej numer i tytuł stoją w jednej linii nad tabelą, a pod tabelą umieszcza się obowiązkowe źródło. Wytyczne wydziału mają pierwszeństwo przed APA, więc zanim zaczniesz formatować, sprawdź je albo zapytaj promotora.

Zasada, która obowiązuje w każdym standardzie: wszystkie tabele w pracy wyglądają tak samo. Ten sam format podpisu, ta sama czcionka, ta sama liczba miejsc po przecinku dla tego samego rodzaju statystyk. Szczegóły budowy tabel z wynikami testów pokazujemy w osobnym poradniku o tym, jak zbudować tabelę wyników w APA 7.

Przykład tabeli z podpisem i notką

Poniżej przykładowa tabela dla przykładowych danych z ankiety o stresie wśród 156 studentów, porównująca trzy grupy według formy zatrudnienia. Liczby zostały policzone, więc wynik testu zgadza się ze statystykami opisowymi.

Tabela 2
Poziom odczuwanego stresu w zależności od aktywności zawodowej studentów

Notka. N = 156. M - średnia, SD - odchylenie standardowe. Wynik skali stresu w zakresie od 0 do 40, wyższy wynik oznacza wyższy stres. Dane przykładowe.

Zwróć uwagę na trzy rzeczy. Tytuł mówi, co jest w tabeli, a nie „Wyniki analizy”. Kolumna n pozwala ocenić, na jak licznych grupach opierają się średnie. Notka wyjaśnia skalę, bez czego czytelnik nie wie, czy 21,3 to dużo, czy mało. Na uczelni, która wymaga źródła, pod notką dopisujesz „Źródło: opracowanie własne”.

Jak opisać tabelę w pracy magisterskiej

Tabela nie zastępuje tekstu, a tekst nie powtarza tabeli. Opis tabeli to zwykle dwa lub trzy zdania: przywołanie tabeli, najważniejszy wzór w danych i, jeśli tabela dotyczy hipotezy, wynik testu. Nie przepisujesz wszystkich liczb, tylko te, które niosą wniosek.

Tabela 2 przedstawia poziom stresu w trzech grupach studentów. Najwyższe średnie wyniki uzyskali studenci pracujący na pełen etat, a najniższe studenci niepracujący. Różnice między grupami były istotne statystycznie, F(2, 153) = 5,00; p = 0,008; η² = 0,06.

Słaby opis brzmi tak: „W grupie niepracujących średnia wyniosła 17,4, a odchylenie 5,8, w grupie pracujących dorywczo średnia wyniosła 19,1, a odchylenie 6,2...”. Czytelnik dostaje te same liczby po raz drugi, a nadal nie wie, co z nich wynika. Interpretację przyczyn (na przykład, że praca zarobkowa zabiera czas na naukę) zostaw na dyskusję, o czym piszemy w tekście dyskusja wyników w pracy magisterskiej. Jak zapisywać wyniki testów w zdaniu, pokazuje poradnik jak zaraportować wynik testu w APA 7.

Jedna praktyczna uwaga: tabelę umieszczaj po pierwszym akapicie, który ją przywołuje, a nie przed nim. Czytelnik powinien wiedzieć, po co patrzy na tabelę, zanim ją zobaczy.

Jak podpisać wykres w pracy

W APA 7 wszystkie elementy graficzne (wykresy, schematy, zdjęcia) nazywa się rysunkami i podpisuje tak samo jak tabele: numer pogrubiony nad rysunkiem (Rysunek 1), tytuł kursywą pod numerem, legenda wewnątrz obszaru wykresu, notka pod rysunkiem. Rysunki mają osobną numerację, niezależną od tabel.

Polskie uczelnie stosują różne nazwy: „Rysunek”, „Rycina” albo „Wykres”, czasem z rozróżnieniem wykresów i schematów. Na części wydziałów podpis rysunku stoi pod nim, a nie nad nim, i obowiązkowo zawiera źródło. Znowu: decydują wytyczne uczelni, a Ty pilnujesz konsekwencji w całej pracy.

Wykres powinien dać się zrozumieć bez czytania tekstu. Sprawdź, czy osie mają opisy i jednostki, czy legenda jest potrzebna (przy jednej serii danych zwykle nie), czy kategorie mają pełne nazwy zamiast skrótów z bazy danych i czy wykres czyta się w druku czarno-białym.

Wykresy w pracy magisterskiej - który do jakich danych

Wybór wykresu zależy od rodzaju zmiennej i od tego, co chcesz pokazać. Jeśli nie masz pewności, jakiego typu jest Twoja zmienna, zajrzyj do tekstu o zmiennych nominalnych, porządkowych i ilościowych.

Histogram, wykres pudełkowy i wykres rozrzutu to trzy wykresy, które w pracach empirycznych przydają się najczęściej. Kiedy który wybrać, wyjaśniamy w tekście histogram, wykres pudełkowy i rozrzutu - kiedy który.

Czego unikać w tabelach i wykresach

• Wykresów trójwymiarowych. Efekt 3D zniekształca proporcje słupków i wycinków, a nie dodaje żadnej informacji.
• Wykresów kołowych z wieloma kategoriami. Przy dziesięciu wycinkach nie da się porównać ich wielkości, a kolory zaczynają się powtarzać. Wykres słupkowy pokaże to samo czytelniej.
• Powielania tabeli i wykresu. Jeśli te same liczby są w tabeli, wykres niczego nie dodaje. Wybierz jedną formę, chyba że wykres pokazuje wzór, którego w tabeli nie widać.
• Uciętej osi pionowej na wykresie słupkowym. Oś zaczynająca się od 40% zamiast od zera optycznie powiększa różnice.
• Zrzutów ekranu z programu statystycznego. Tabele z SPSS albo Excela mają własne formatowanie, angielskie nazwy i kropki dziesiętne, więc trzeba je przepisać do formatu pracy.
• Wykresu do każdego pytania ankiety. Trzydzieści wykresów w rozdziale z wynikami to album, a nie analiza.
• Kolorów, których nie da się odróżnić w druku. Jeśli praca będzie drukowana, sprawdź wykres w skali szarości.
• Kropek dziesiętnych. W polskiej pracy w tabelach i na osiach stosujesz przecinek dziesiętny, tak jak w tekście.

Wykresy w pracy licencjackiej

W pracach licencjackich, zwłaszcza diagnostycznych, wykresów jest zwykle więcej, bo wyniki opisuje się częściej rozkładami odpowiedzi niż testami. Zasady są te same, ale ryzyko przesady większe. Grupuj podobne pytania na jednym wykresie, na przykład kilka pozycji skali Likerta na jednym skumulowanym wykresie słupkowym, zamiast tworzyć osobny rysunek do każdej. Przy małych grupach podawaj liczebności obok odsetków, bo „50%” przy ośmiu osobach to cztery osoby.

Jeśli w pracy licencjackiej porównujesz grupy, wykres pudełkowy pokaże więcej niż słupki średnich, bo widać na nim medianę, rozrzut i wartości odstające. Jak go czytać i opisać, pokazujemy w tekście jak czytać wykres pudełkowy.

Lista kontrolna przed oddaniem pracy

1. Każda tabela i każdy rysunek mają numer i tytuł w jednolitym formacie.
2. Każda tabela i każdy rysunek są przywołane w tekście, a przywołanie poprzedza element.
3. Notki wyjaśniają skróty, liczebność i skalę, a źródło jest podane zgodnie z wytycznymi uczelni.
4. Te same dane nie występują jednocześnie w tabeli i na wykresie.
5. Osie wykresów mają opisy, a oś pionowa wykresu słupkowego zaczyna się od zera.
6. Liczby mają polski zapis: przecinek dziesiętny, jednolitą liczbę miejsc po przecinku.
7. W tabelach nie ma nazw kolumn z bazy danych ani angielskich nagłówków z programu.
8. Spis tabel i spis rysunków, jeśli są wymagane, zgadzają się z numeracją w tekście.

Jeśli masz zebrane dane z ankiety i potrzebujesz policzonych wyników w postaci gotowych tabel i wykresów w standardzie APA, zobacz, jak wygląda analiza wyników ankiety. Raport to materiał analityczny, a opis tabel i cały tekst pracy piszesz samodzielnie, zgodnie z zasadami uczelni.

Najczęstsze pytania

Jak podpisać tabelę w pracy magisterskiej?

Według APA 7 nad tabelą umieszczasz numer pogrubioną czcionką, a pod nim tytuł kursywą. Pod tabelą stoi notka z wyjaśnieniem skrótów i, w razie potrzeby, źródłem. Wiele uczelni wymaga jednak numeru i tytułu w jednej linii oraz źródła pod tabelą, więc sprawdź wytyczne swojego wydziału.

Czy pod tabelą trzeba pisać „Źródło: opracowanie własne”?

W APA 7 nie, źródło podaje się tylko wtedy, gdy tabela jest zaczerpnięta lub zaadaptowana z innej publikacji. Wiele polskich uczelni wymaga jednak źródła pod każdą tabelą i rysunkiem, także własnym. Decydują wytyczne wydziału.

Czy można umieścić w pracy tę samą informację w tabeli i na wykresie?

Lepiej tego unikać, bo powtórzenie nie dodaje informacji i wydłuża rozdział. Wybierz tabelę, gdy ważne są dokładne liczby, a wykres, gdy ważny jest wzór. Wyjątkiem jest wykres pokazujący coś, czego w tabeli nie widać, na przykład kształt rozkładu.

Jak opisać tabelę w tekście pracy?

Przywołaj tabelę numerem, wskaż najważniejszy wzór w danych i, jeśli tabela dotyczy hipotezy, podaj wynik testu. Wystarczą dwa lub trzy zdania. Nie przepisuj wszystkich liczb z tabeli i nie dopisuj interpretacji przyczyn, która należy do dyskusji.

Czy wykres kołowy nadaje się do pracy magisterskiej?

Tylko przy niewielu kategoriach, które razem tworzą całość. Przy wielu wycinkach trudno porównać ich wielkość i wykres słupkowy jest czytelniejszy. Przy dwóch kategoriach zwykle wystarczy jedno zdanie z odsetkami.