Analiza wyników ankiety

Masz zebrane odpowiedzi, plik z Google Forms albo Microsoft Forms leży na dysku i pojawia się pytanie, jak opracować wyniki ankiety tak, żeby rozdział empiryczny przeszedł u promotora. Sama tabela procentów rzadko wystarcza. Analiza wyników ankiety to kilka etapów: uporządkowanie i zakodowanie odpowiedzi, opis próby, zestawienia dla każdego pytania, a potem testy, które sprawdzają hipotezy. Poniżej opisujemy, jak to wygląda krok po kroku i co z tego trafia do raportu.

Od arkusza z odpowiedziami do wyników

Surowy eksport z formularza to arkusz, w którym każdy wiersz jest jedną osobą, a każda kolumna jednym pytaniem. Nagłówki kolumn to zwykle pełna treść pytań, a w komórkach stoją odpowiedzi w postaci tekstu, na przykład „raczej się zgadzam”. Program statystyczny potrzebuje czegoś innego: krótkich nazw zmiennych i liczb zamiast słów. Dlatego pierwszy etap pracy z danymi nie ma nic wspólnego z testami. To porządkowanie.

1. Usunięcie odpowiedzi testowych, duplikatów i ankiet wypełnionych w całości tą samą odpowiedzią.
2. Nadanie kolumnom krótkich nazw (np. P1, P2, P3_a) i zapisanie osobno słownika z pełną treścią pytań.
3. Zamiana odpowiedzi tekstowych na kody liczbowe według jednego, spisanego klucza.
4. Rozbicie pytań wielokrotnego wyboru na osobne kolumny.
5. Sprawdzenie braków danych i wartości spoza zakresu (np. wiek 211 lat).

Dokładniej o tym etapie piszemy we wpisie jak przygotować dane w Excelu do analizy. Jeżeli plik jest nieuporządkowany, przygotowanie i kodowanie danych może wykonać statystyk w ramach zlecenia indywidualnego (opisz to w zgłoszeniu).

Kodowanie odpowiedzi w zależności od typu pytania

Pytania jednokrotnego wyboru

Każda odpowiedź dostaje jeden kod, na przykład płeć: 1 = kobieta, 2 = mężczyzna, 3 = inna lub odmowa odpowiedzi. Przy pytaniach o kategorie bez naturalnej kolejności (miejsce zamieszkania, kierunek studiów) liczby są tylko etykietami, więc nie liczy się z nich średniej. Przy pytaniach z kolejnością (wykształcenie, częstotliwość) kody powinny rosnąć zgodnie z tą kolejnością, bo wtedy da się policzyć medianę i korelację rangową.

Pytania wielokrotnego wyboru

To najczęstsze źródło problemów. W eksporcie wszystkie zaznaczone opcje lądują w jednej komórce, oddzielone przecinkiem lub średnikiem, zależnie od narzędzia. Taką kolumnę trzeba rozbić: każda opcja odpowiedzi staje się osobną zmienną 0/1 (nie zaznaczono / zaznaczono). Dopiero wtedy można policzyć, jaki odsetek badanych wybrał daną opcję. Przy takich pytaniach procenty nie sumują się do 100%. W przykładowych danych 180 osób pytanych o źródła informacji o wydarzeniu zaznaczyło łącznie 300 odpowiedzi: media społecznościowe 121 osób (67%), znajomi 88 (49%), strona uczelni 57 (32%), plakaty 34 (19%). Suma wynosi 167%, bo przeciętna osoba wskazała 1,67 źródła. W tabeli dopisuje się wtedy adnotację, że respondenci mogli wybrać więcej niż jedną odpowiedź.

Skale Likerta

Odpowiedzi od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam” koduje się zwykle od 1 do 5. Trzeba sprawdzić dwie rzeczy. Po pierwsze, czy w kwestionariuszu są stwierdzenia sformułowane odwrotnie, które przed zsumowaniem należy przekodować (1 na 5, 2 na 4 i tak dalej). Po drugie, czy kilka pytań mierzy wspólnie jedną cechę. Jeśli tak, z pytań liczy się wynik skali (sumę lub średnią), a jej spójność sprawdza się współczynnikiem alfa Cronbacha. Różnicę między pojedynczym pytaniem a skalą wyjaśniamy we wpisie o skali Likerta.

Pytania otwarte

Odpowiedzi swobodnych nie da się wprost włączyć do testów. Są dwie uczciwe drogi. Pierwsza to kategoryzacja: czytasz wszystkie odpowiedzi, tworzysz listę kategorii (np. „brak czasu”, „koszty”, „brak informacji”), przypisujesz każdą wypowiedź do kategorii i dopiero te kategorie liczysz jak pytanie zamknięte. Druga to opis jakościowy w tekście pracy z kilkoma przytoczonymi wypowiedziami. Pytania typu „wiek” czy „staż pracy” wpisywane ręcznie to osobny przypadek: wystarczy je ujednolicić (same liczby, bez dopisku „lat”) i traktować jako zmienne ilościowe.

Jakie zestawienia i testy pasują do jakich pytań

Wybór metody zależy od typu zmiennych i od tego, co chcesz sprawdzić. Poniższa tabela zbiera najczęstsze sytuacje z ankiet do prac licencjackich i magisterskich.

Jeśli nie masz pewności, który test pasuje do twoich hipotez, skorzystaj z przewodnika „Który test wybrać?” w zakładce darmowe narzędzia.

Tabele krzyżowe i test chi-kwadrat

W ankietach większość hipotez dotyczy związku dwóch zmiennych kategorialnych, na przykład czy kobiety częściej niż mężczyźni deklarują korzystanie z pomocy psychologicznej. Przykładowe dane: 180 osób, w tym 110 kobiet i 70 mężczyzn.

Test chi-kwadrat niezależności daje wynik χ²(1, N = 180) = 5,78, p = 0,016, a siła związku mierzona współczynnikiem V Cramera wynosi 0,18, czyli związek jest istotny, ale słaby. W pracy zapisujesz to jednym zdaniem: kobiety istotnie częściej niż mężczyźni deklarowały korzystanie z pomocy psychologicznej (42% wobec 24%). Przed interpretacją sprawdza się liczebności oczekiwane: tutaj najmniejsza wynosi 24,5, więc założenie testu jest spełnione. Gdy w tabeli pojawiają się komórki z liczebnością oczekiwaną poniżej 5, łączy się kategorie albo stosuje test dokładny Fishera. Więcej o tym w artykule chi-kwadrat: kiedy i jakie założenia.

Porównania grup w pytaniach ze skalą

Drugi typowy schemat to porównanie odpowiedzi na pytanie w skali 1-5 między grupami, np. studentami studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Pojedyncze pytanie Likerta to zmienna porządkowa, dlatego bezpieczniejszy jest test U Manna-Whitneya niż t-Studenta. W przykładowych danych grupa stacjonarna (n = 95) miała medianę 4, a niestacjonarna (n = 85) medianę 3. Test dał wynik U = 4667, p = 0,062, r = 0,14. Różnica median wygląda na papierze wyraźnie, a jednak nie jest istotna statystycznie. Taki wynik opisuje się rzetelnie jako brak istotnej różnicy, bez naciągania sformułowaniami w rodzaju „tendencja do istotności”. Wynik jest taki, jaki wynika z danych, i to również jest materiał do omówienia w dyskusji.

Jeśli zamiast pojedynczego pytania porównujesz wynik skali złożonej z kilku pytań, rozkład zwykle przypomina rozkład ciągły i można rozważyć test t-Studenta po sprawdzeniu założeń. Przy trzech i więcej grupach stosuje się ANOVA z testami post hoc albo test Kruskala-Wallisa z porównaniami Dunna.

Wykresy, które dobrze pokazują wyniki ankiety

• Dla pytań kategorialnych najlepiej sprawdza się wykres słupkowy z procentami; wykres kołowy tylko przy dwóch, trzech kategoriach.
• Dla pytań wielokrotnego wyboru wykres słupkowy poziomy, posortowany od najczęstszej odpowiedzi, z informacją, że procenty nie sumują się do 100%.
• Dla bloku pytań Likerta skumulowany wykres słupkowy, w którym każdy pasek to jedno stwierdzenie, a kolory to stopnie zgody.
• Dla porównań grup w wynikach skal wykres pudełkowy, który pokazuje medianę i rozrzut.
• Dla tabel krzyżowych wykres słupkowy grupowany z procentami liczonymi w obrębie grupy.

Każdy wykres w pracy ma numer, tytuł i podpisane osie. Nie trzeba ilustrować każdego pytania: lepiej kilka czytelnych wykresów przy najważniejszych wynikach niż trzydzieści kołowych na kolejnych stronach.

Wyniki ankiety w Excelu: co się da, a czego nie

Excel dobrze radzi sobie z porządkowaniem danych, liczeniem częstości (tabele przestawne) i prostymi wykresami. Do części opisowej wystarczy. Kłopoty zaczynają się przy testach. Dodatek Analysis ToolPak ma test t, jednoczynnikową ANOVA, korelację i regresję, ale nie ma testów nieparametrycznych (U Manna-Whitneya, Kruskala-Wallisa, Wilcoxona), testów post hoc ani alfy Cronbacha. Funkcja CHISQ.TEST zwraca samą wartość p i wymaga ręcznego wyliczenia liczebności oczekiwanych, bez statystyki chi-kwadrat i bez miary siły związku. Każdą z tych rzeczy da się obejść formułami, ale ryzyko pomyłki rośnie, a promotor i tak zapyta o wielkość efektu.

Eksport z formularzy jest prosty. W Google Forms odpowiedzi można połączyć z arkuszem Google i pobrać go jako plik Excel lub CSV. W Microsoft Forms odpowiedzi otwiera się w Excelu z poziomu zakładki z wynikami. W obu przypadkach dostajesz arkusz z odpowiedziami tekstowymi i pełną treścią pytań w nagłówkach, który wymaga opisanego wyżej porządkowania. Taki plik można wgrać do analizy bez przepisywania: obsługujemy Excel (.xlsx, .xls), CSV, TSV, TXT, OpenOffice (.ods), a także pliki SPSS (.sav) i Stata (.dta).

Co zawiera raport z analizy ankiety

Analiza wyników ankiety zamawiana przez kreator wyceny analizy zaczyna się od pytań o temat, zmienne i hipotezy. Na tej podstawie system proponuje zestaw analiz, a po opłaceniu wgrywasz plik w panelu i wskazujesz z listy kolumny do każdej analizy. Raport jest zwykle gotowy w kilkanaście minut od wskazania zmiennych; jeśli któraś analiza wymaga sprawdzenia, najpierw przegląda go statystyk. Liczby wylicza silnik statystyczny tymi samymi metodami co SPSS i R. Sztuczna inteligencja niczego nie liczy, najwyżej pomaga ułożyć słowny opis gotowych wyników. Dostajesz raport w formacie DOCX:

• w pakiecie Podstawowym: opis badanej próby, dobrane analizy oraz tabele i wykresy w standardzie APA;
• w pakiecie Rozszerzonym: to samo plus słowny opis wyników w stylu APA i opis zastosowanych metod.

Raport to materiał analityczny, z którego korzystasz, pisząc rozdział z wynikami samodzielnie, zgodnie z zasadami swojej uczelni. Jak przełożyć tabele na tekst, pokazujemy we wpisie jak opisać wyniki ankiety w pracy. Błędy po naszej stronie poprawiamy bez opłaty, a dodatkowe analizy, o które poprosi promotor, wyceniamy osobno. Szczegóły szyfrowania i usuwania plików opisujemy na stronie jak działa system. Jeżeli ankieta jest częścią pracy licencjackiej z szerszym zakresem analiz, zajrzyj też na stronę statystyka do pracy licencjackiej.

Najczęstsze pytania

Jak opracować wyniki ankiety do pracy licencjackiej?

Najpierw porządkujesz arkusz i kodujesz odpowiedzi liczbami, potem opisujesz próbę i przygotowujesz zestawienia dla pytań. Hipotezy sprawdzasz testami dobranymi do typu zmiennych, najczęściej chi-kwadrat dla pytań kategorialnych i testami porównań grup dla skal. Na końcu wybierasz najważniejsze wyniki do tabel i wykresów w rozdziale empirycznym.

Czy wystarczy opisać wyniki ankiety w procentach?

W części opisowej tak, ale jeśli praca stawia hipotezy o związkach lub różnicach, same procenty ich nie weryfikują. Promotorzy zwykle oczekują testu statystycznego z wartością p i miarą siły efektu. Bez tego wniosek typu „kobiety częściej niż mężczyźni” pozostaje tylko obserwacją z próby.

Co zrobić z pytaniami otwartymi w ankiecie?

Odpowiedzi czyta się i przypisuje do kategorii, które potem liczy się jak pytanie zamknięte. Drugą możliwością jest opis jakościowy z kilkoma przytoczonymi wypowiedziami. Odpowiedzi liczbowe wpisywane ręcznie, jak wiek, wystarczy ujednolicić i traktować jako zmienne ilościowe.

Czy mogę wgrać plik prosto z Google Forms lub Microsoft Forms?

Tak. Eksport z obu narzędzi daje arkusz Excel lub CSV, który można wgrać do analizy. Przy pytaniach wielokrotnego wyboru i odpowiedziach tekstowych potrzebne jest kodowanie, które można wykonać samodzielnie albo zlecić statystykowi w ramach wyceny indywidualnej.

Dlaczego procenty w pytaniu wielokrotnego wyboru dają więcej niż 100%?

Bo jedna osoba mogła zaznaczyć kilka odpowiedzi, a procent liczy się od liczby badanych, nie od liczby zaznaczeń. Pod tabelą dopisuje się informację, że respondenci mogli wybrać więcej niż jedną odpowiedź. To prawidłowy sposób prezentacji, a nie błąd.