Opracowanie statystyczne wyników badań

Opracowanie statystyczne wyników badań to droga od surowego pliku z odpowiedziami lub pomiarami do wyników, które można opublikować albo obronić. Nie jest to pojedynczy test, tylko sekwencja decyzji: które obserwacje zostają w analizie, jak policzyć wskaźniki, jaką metodą sprawdzić hipotezy i jak zapisać wynik, żeby czytelnik mógł go ocenić. Każda z tych decyzji powinna dać się uzasadnić w części metodologicznej.

Etapy opracowania statystycznego

Niezależnie od tego, czy chodzi o pracę dyplomową, rozprawę doktorską, czy artykuł, opracowanie przebiega w czterech etapach. Każdy zostawia ślad w tekście.

Pierwszy etap bywa najbardziej niedoceniany. Dwie osoby, które inaczej potraktują braki danych albo zapomną o pozycjach odwróconych, dostaną z tego samego pliku różne wyniki. Dlatego w porządnym opracowaniu decyzje o danych zapisuje się, zanim padnie pierwszy test. Możliwe strategie postępowania z lukami w odpowiedziach omawiamy we wpisie o tym, jak radzić sobie z brakami danych.

Na etapie weryfikacji hipotez łatwo o drugi typowy problem: wybór testu po zobaczeniu wyników. Rzetelna kolejność jest odwrotna. Najpierw hipoteza i typ zmiennych, potem sprawdzenie założeń, a dopiero na końcu wynik. Jeżeli założenia testu parametrycznego nie są spełnione, sięga się po odpowiednik nieparametryczny i zapisuje, dlaczego.

Opracowanie statystyczne wyników badań: przykład

Poniżej fragment opracowania na przykładowych danych, policzonych tak, jak liczy się prawdziwe badanie. Kontekst: 96 pielęgniarek wypełniło skalę wypalenia zawodowego (wynik jako średnia pozycji, zakres od 1 do 5). 52 pracowały w systemie zmianowym, 44 jednozmianowo. Zebrano też staż pracy w latach. Hipotezy brzmiały: H1, pielęgniarki pracujące zmianowo mają wyższy poziom wypalenia; H2, staż pracy wiąże się z poziomem wypalenia.

Tak wyglądałby opis weryfikacji obu hipotez w sekcji wyników:

Rozkłady wyników wypalenia w obu grupach nie odbiegały istotnie od rozkładu normalnego (test Shapiro-Wilka: W = 0,99; p = 0,810 w grupie zmianowej oraz W = 0,98; p = 0,570 w grupie jednozmianowej), a wariancje były jednorodne (test Levene’a: F(1, 94) = 0,62; p = 0,432). Pielęgniarki pracujące w systemie zmianowym (M = 3,46; SD = 0,59) uzyskały wyższe wyniki wypalenia niż pracujące jednozmianowo (M = 3,09; SD = 0,53), t(94) = 3,18; p = 0,002; d = 0,65; 95% CI różnicy [0,14; 0,60]. Hipoteza H1 została potwierdzona.

Rozkład stażu pracy był prawostronnie skośny (Mdn = 9 lat, zakres 1-30; W = 0,93; p < 0,001), dlatego związek stażu z wypaleniem oceniono współczynnikiem korelacji rang Spearmana. Stwierdzono dodatni związek o umiarkowanej sile, r_s(94) = 0,42; p < 0,001; 95% CI [0,24; 0,57]: osoby z dłuższym stażem deklarowały wyższy poziom wypalenia. Hipoteza H2 została potwierdzona.

W tym krótkim fragmencie widać kilka zasad dobrego opracowania. Wybór testu jest uzasadniony wynikiem sprawdzenia założeń, a nie upodobaniem autora: dla wypalenia test t, dla skośnego stażu korelacja Spearmana zamiast Pearsona (różnice między nimi opisujemy w tekście korelacja Pearsona czy Spearmana). Obok wartości p stoi wielkość efektu (d = 0,65 to efekt średni) i przedział ufności, który pokazuje, w jakim zakresie prawdopodobnie leży prawdziwa różnica. Jak czytać taki przedział, wyjaśniamy we wpisie o tym, jak interpretować i raportować przedział ufności. Wreszcie język wniosków jest ostrożny: „wiąże się”, a nie „staż powoduje wypalenie”, bo to badanie przekrojowe.

Gdyby wyniki wypalenia w jednej z grup miały wyraźnie skośny rozkład albo grupy liczyły po kilkanaście osób, ten sam fragment wyglądałby inaczej. Zamiast średnich podałbyś mediany, zamiast testu t test U Manna-Whitneya, a jako miarę efektu współczynnik r obliczony ze statystyki Z. Hipoteza pozostaje ta sama, zmienia się tylko narzędzie jej weryfikacji, i właśnie tę decyzję opisuje się w części metodologicznej.

Tabela ze średnimi i fragment tekstu uzupełniają się, a nie powtarzają. W dłuższym opracowaniu tabela zawierałaby też statystykę testu i wielkość efektu, a tekst odsyłałby do niej numerem. Wzory takich zestawień pokazujemy w poradniku jak zbudować tabelę wyników w APA 7.

Praca magisterska, doktorat, artykuł, raport: czym się różnią

Opracowanie statystyczne pracy magisterskiej zwykle obejmuje kilka hipotez weryfikowanych testami różnic i korelacjami, czasem regresją. Wymagania i typowe analizy dla tego poziomu omawiamy osobno na stronie statystyka do pracy magisterskiej.

• W rozprawie doktorskiej poprzeczka jest wyżej. Recenzenci oczekują uzasadnienia wielkości próby, kontroli wielokrotnych porównań i często modeli uwzględniających kilka zmiennych jednocześnie, a przy własnych narzędziach także sprawdzenia ich struktury czynnikowej.
• W artykule naukowym obowiązują wytyczne czasopisma. Coraz częściej wymagają one podania wielkości efektu i przedziałów ufności przy każdym teście, a niektóre redakcje proszą też o udostępnienie danych lub kodu analizy.
• W raporcie z badań dla instytucji lub organizacji odbiorca zwykle nie jest statystykiem. Liczy się czytelny opis, dobre wykresy i jasne wnioski, a testy schodzą do aneksu albo przypisów.

Wyliczenie automatyczne czy statystyk indywidualnie

Większość projektów mieści się w wyliczeniu automatycznym. Obejmuje ono statystyki opisowe i charakterystykę próby, test t-Studenta i U Manna-Whitneya, testy dla prób zależnych (t i Wilcoxona), ANOVA z testami post hoc (Tukey, Games-Howell, Dunn) i test Kruskala-Wallisa, ANOVA wieloczynnikową i z powtarzanymi pomiarami, korelacje Pearsona i Spearmana, tabele krzyżowe z chi-kwadrat, regresję liniową i logistyczną z diagnostyką, alfę Cronbacha z analizą pozycji, EFA i PCA oraz analizy mediacji i moderacji. Kreator na stronie głównej pyta o temat, zmienne i hipotezy, a następnie proponuje pasujące analizy. Liczby wylicza silnik statystyczny korzystający z tych samych metod co SPSS i R.

Statystyk indywidualnie przydaje się wtedy, gdy dane albo pytanie badawcze wychodzą poza ten zestaw. Typowe sytuacje to:

• sprawdzenie, czy kwestionariusz zachowuje założoną strukturę, na przykład przy polskiej adaptacji narzędzia; wtedy potrzebna jest konfirmacyjna analiza czynnikowa (CFA), a nie eksploracyjna, o czym więcej we wpisie EFA a PCA: jaka jest różnica
• model z wieloma zależnościami jednocześnie, w którym część zmiennych jest latentna, czyli modelowanie równań strukturalnych (SEM)
• pomiary powtarzane u tych samych osób z brakującymi terminami albo dane zagnieżdżone, np. uczniowie w klasach; tu stosuje się modele mieszane
• czas do wystąpienia zdarzenia z obserwacjami uciętymi, typowy w badaniach klinicznych, czyli analiza przeżycia
• łączenie wyników wielu opublikowanych badań w metaanalizie

W takich projektach wycena jest bezpłatna, a obliczenia wykonuje się ręcznie, z dopasowaniem metody do danych.

Od czego zależy cena opracowania statystycznego

Koszt opracowania statystycznego wyników badań wynika z jego zakresu, a nie z liczby stron czy rodzaju pracy. W wyliczeniu automatycznym składają się na niego wybrane analizy, pakiet (Podstawowy z opisem próby, analizami oraz tabelami i wykresami APA albo Rozszerzony, który dodaje słowny opis wyników i opis metod). Przygotowanie i kodowanie danych może wykonać statystyk w ramach zlecenia indywidualnego. Kwotę pokazuje kreator wyceny analizy, zanim cokolwiek zapłacisz. Przy analizach wykonywanych indywidualnie statystyk wycenia projekt po zapoznaniu się z jego opisem, bez opłaty za wycenę.

Co przygotować przed zleceniem opracowania

1. Plik z danymi w jednym z formatów: Excel (.xlsx, .xls), CSV, TSV, TXT, OpenOffice (.ods), SPSS (.sav) lub Stata (.dta).
2. Listę hipotez lub pytań badawczych wraz ze zmiennymi, których dotyczą.
3. Opis narzędzi: które pozycje tworzą którą skalę, które są odwrócone, jak liczy się wynik.
4. Wymagania promotora, recenzenta albo czasopisma, jeśli dotyczą metod lub formy zapisu.

Dane są szyfrowane i służą wyłącznie do analizy. Pełne zasady przechowywania i usuwania opisuje strona o tym, jak działa system i jak chronimy dane.

Na koniec rzecz oczywista, ale ważna: opracowanie pokazuje to, co jest w danych. Nie zbieramy danych, nie obiecujemy istotności i nie dopasowujemy wyników. Raport jest materiałem analitycznym, a tekst pracy, rozprawy czy artykułu przygotowuje autor, zgodnie z zasadami swojej uczelni lub redakcji.

Najczęstsze pytania

Co to jest opracowanie statystyczne wyników badań?

To komplet prac od przygotowania danych, przez statystykę opisową i weryfikację hipotez, po zapis wyników w tabelach i tekście według APA. Efektem jest sekcja wyników, którą autor opisuje i interpretuje w swojej pracy.

Ile kosztuje opracowanie statystyczne wyników badań?

Cena zależy od zakresu: liczby i rodzaju analiz oraz wybranego pakietu. W wyliczeniu automatycznym kwotę pokazuje kreator przed płatnością. Analizy nietypowe, np. SEM czy modele mieszane, statystyk wycenia indywidualnie i bezpłatnie.

Czy opracowujecie dane do doktoratu lub artykułu naukowego?

Tak. Standardowe analizy można policzyć w wyliczeniu automatycznym, a metody wymagające indywidualnego podejścia, takie jak CFA, SEM, modele mieszane, analiza przeżycia czy metaanaliza, wykonuje statystyk po bezpłatnej wycenie.

W jakim języku jest raport?

Raport przygotowujemy po polsku, z polskim zapisem liczb (przecinek dziesiętny). Wersji angielskiej obecnie nie oferujemy.

Czy opracowanie obejmuje zebranie danych lub przeprowadzenie ankiety?

Nie. Opracowanie zaczyna się od gotowego pliku z danymi. Badanie, czyli zebranie odpowiedzi lub pomiarów, prowadzi autor.