Jak czytać wykres pudełkowy (boxplot)

Wykres pudełkowy (boxplot) to jeden z najbardziej treściwych wykresów - w małej przestrzeni pokazuje cały rozkład zmiennej. Warto umieć go czytać, bo pojawia się w wielu pracach i artykułach naukowych.

Linia w środku pudełka to mediana (wartość środkowa). Dolna i górna krawędź pudełka to pierwszy i trzeci kwartyl, czyli granice środkowych 50% obserwacji. Wysokość pudełka to rozstęp ćwiartkowy (IQR) - miara rozrzutu odporna na wartości skrajne.

„Wąsy" sięgają zwykle do najbardziej skrajnych obserwacji mieszczących się w 1,5 rozstępu ćwiartkowego od pudełka. Kropki poza wąsami to potencjalne wartości odstające, które warto sprawdzić. Położenie mediany w pudełku i długość wąsów informują o skośności rozkładu.

Przykład: jeśli mediana jest przesunięta ku dołowi pudełka, a górny wąs długi, rozkład jest prawoskośny (ogon w stronę wysokich wartości). Zestawienie kilku boxplotów obok siebie szybko pokazuje, która grupa ma wyższe wyniki i większy rozrzut - bez czytania tabeli.

Typowy błąd to mylenie mediany ze średnią (na boxplocie widać medianę) oraz traktowanie każdej kropki odstającej jako „błędu do usunięcia". Boxplot świetnie uzupełnia porównania grup - np. przy teście U Manna-Whitneya czy Kruskala-Wallisa. Gotowe wykresy do pracy powstają automatycznie w raporcie z konfiguratora.