Rzetelność a trafność - czym się różnią

Rzetelność i trafność to dwa filary dobrego pomiaru w badaniach, często ze sobą mylone. Rzetelność to powtarzalność i spójność pomiaru - czy narzędzie daje stabilne wyniki. Trafność to inne pytanie: czy narzędzie mierzy naprawdę to, co ma mierzyć.

Klasyczna metafora: waga, która zawsze zaniża o 5 kg, jest bardzo rzetelna (powtarzalna), ale nietrafna (systematycznie myli się co do prawdziwej masy). Można więc mieć rzetelność bez trafności - ale nie odwrotnie: narzędzie nietrafne nie stanie się trafne dzięki samej powtarzalności.

Rzetelność ocenia się m.in. spójnością wewnętrzną (alfa Cronbacha), stabilnością w czasie (test-retest) czy zgodnością sędziów. Trafność bada się np. przez trafność treściową (czy pozycje pokrywają pojęcie), teoretyczną (zgodność z oczekiwanymi związkami) i kryterialną (związek z zewnętrznym wskaźnikiem).

Przykład: kwestionariusz stresu o wysokiej alfie (0,9) jest rzetelny, ale jeśli jego pozycje faktycznie mierzą lęk, brakuje mu trafności. Typowy błąd to raportowanie samej alfy jako „dowodu jakości" narzędzia, bez słowa o trafności.

W części metodologicznej pracy warto opisać oba aspekty użytych narzędzi. Rzetelność (alfa) policzysz w ramach analizy danych - jeśli chcesz mieć ją policzoną i opisaną razem z resztą wyników, zaznacz to w konfiguratorze, a wątpliwości co do doboru narzędzi skonsultuj z asystentem.