Rozdział empiryczny w pracy magisterskiej - układ, przykład i uwagi promotorów

Rozdział empiryczny to ta część pracy, w której przestajesz streszczać cudze badania i pokazujesz własne. Dla wielu osób jest najtrudniejszy, bo wymaga połączenia metodologii, statystyki i pisania w jednym ciągu. Dobra wiadomość: ma powtarzalną budowę, którą da się opanować. Poniżej znajdziesz układ stosowany na większości kierunków społecznych i medycznych, opis każdej części, przykładowy spis treści i listę uwag, które promotorzy wpisują najczęściej.

Czym jest rozdział empiryczny

Rozdział empiryczny (nazywany też częścią badawczą, analityczną albo badaniami własnymi) opisuje badanie przeprowadzone przez autora pracy: jakie pytania postawiono, jak zebrano dane, kogo zbadano, co wyszło i jak to rozumieć. Część teoretyczna odpowiada na pytanie, co wiadomo o problemie, a część empiryczna na pytanie, co Ty ustaliłeś na własnym materiale.

W pracy magisterskiej rozdział empiryczny zajmuje zwykle od 40% do 60% objętości tekstu i bywa podzielony na dwa rozdziały: metodologiczny oraz analizę wyników. W pracy licencjackiej często jest to jeden rozdział, krótszy i z prostszymi analizami. Konkretne proporcje ustala uczelnia albo promotor, więc przed pisaniem sprawdź wytyczne wydziału.

Typowy układ rozdziału empirycznego

Niezależnie od kierunku rozdział empiryczny ma cztery bloki. Ich nazwy się różnią, ale treść jest podobna w pedagogice, psychologii, pielęgniarstwie, fizjoterapii i zarządzaniu.

Objętości są orientacyjne i zależą od liczby hipotez. Dobrą miarą jest proporcja: wyniki powinny być wyraźnie dłuższe od metodologii, a dyskusja nie powinna być krótsza niż jedna strona na każdą hipotezę.

Część 1: metodologia badań własnych

Metodologia to instrukcja Twojego badania. Ktoś, kto ją przeczyta, powinien móc powtórzyć badanie na innej próbie. W tej części opisujesz przedmiot i cel badań, główny problem badawczy i problemy szczegółowe, hipotezy, zmienne razem z ich wskaźnikami, zastosowaną metodę, technikę i narzędzie, teren i organizację badań, sposób doboru próby oraz metody analizy statystycznej.

Najwięcej błędów pojawia się przy hipotezach i zmiennych. Hipoteza musi wskazywać zmienne i oczekiwaną zależność, a każda zmienna musi mieć wskaźnik, czyli to, co faktycznie mierzysz. Szczegółowo opisujemy to w tekstach o tym, jak sformułować hipotezę badawczą w pracy magisterskiej, oraz w całym poradniku metodologia badań w pracy magisterskiej.

Osobny akapit poświęć każdemu narzędziu. Opis standaryzowanej skali zawiera nazwę i autorów (także autorów polskiej adaptacji), liczbę pozycji, format odpowiedzi, sposób liczenia wyniku, interpretację wysokich i niskich wartości oraz rzetelność. Rzetelność podajesz dwa razy: tę z podręcznika do narzędzia i tę policzoną na Twojej próbie, zwykle jako alfa Cronbacha. Jeśli korzystasz z kwestionariusza własnego, opisz, z jakich bloków się składa i które pytania mierzą którą zmienną.

Na końcu części metodologicznej umieść krótki opis analiz statystycznych: jakim programem liczono, jakie testy zastosowano i dlaczego, jaki przyjęto poziom istotności. Jedno zdanie w rodzaju „Do weryfikacji hipotezy 2 zastosowano test U Manna-Whitneya, ponieważ rozkład zmiennej zależnej odbiegał od normalnego” oszczędza pytań na obronie. Jeśli nie wiesz, który test pasuje do Twoich zmiennych, pomoże przewodnik „Który test wybrać?” w zakładce darmowe narzędzia.

Część 2: charakterystyka badanej próby

Ta część odpowiada na pytanie, kogo zbadałeś. Podajesz liczbę osób, kryteria włączenia i wyłączenia, liczbę ankiet odrzuconych, a potem rozkład zmiennych demograficznych w tabeli częstości. Zmienne ilościowe, takie jak wiek czy staż pracy, opisujesz średnią i odchyleniem standardowym albo medianą, jeśli rozkład jest wyraźnie skośny.

Przykładowy fragment dla przykładowych danych z badania pielęgniarek:

Badaniem objęto 128 pielęgniarek i pielęgniarzy zatrudnionych w dwóch szpitalach powiatowych. W próbie przeważały kobiety (117 osób, 91%), mężczyźni stanowili 9% (11 osób). Staż pracy w zawodzie wynosił od 1 roku do 33 lat (Me = 9 lat).

Przy tak nierównych proporcjach płci od razu widać, że porównanie kobiet i mężczyzn nie będzie miało sensu statystycznego, i to zdanie także możesz zapisać w tej części. Jeśli w próbie jest grupa licząca kilka osób, opisz, jak ją potraktowano: połączono z inną kategorią czy pominięto w porównaniach.

Część 3: analiza wyników

Wyniki układaj według problemów badawczych lub hipotez, a nie według kolejności pytań w kwestionariuszu. Na początku pokaż statystyki opisowe głównych zmiennych i rzetelność skal, potem kolejne podrozdziały z weryfikacją hipotez. Każdy podrozdział zaczyna się od przypomnienia hipotezy, zawiera wynik testu w zdaniu oraz tabelę lub wykres, a kończy rozstrzygnięciem.

Hipoteza 1 zakładała, że wyższy poziom wypalenia zawodowego wiąże się z niższą satysfakcją z pracy. Między wynikiem ogólnym skali wypalenia a satysfakcją z pracy stwierdzono ujemną korelację o umiarkowanej sile, r(126) = -0,38; p < 0,001. Hipoteza 1 została potwierdzona.

Zauważ, czego w tym fragmencie nie ma: nie ma wyjaśnienia, dlaczego wypalenie obniża satysfakcję, ani porównania z innymi badaniami. To należy do dyskusji. Jak zapisywać wyniki testów, jak opisywać tabele i czego unikać w tej części, pokazujemy w tekście o tym, jak opisać wyniki ankiety w pracy.

Część 4: dyskusja i wnioski

Dyskusja to miejsce, w którym wracasz do literatury z części teoretycznej. Dla każdej hipotezy piszesz, czy wynik jest zgodny z wcześniejszymi badaniami, a jeśli nie, jakie mogą być tego przyczyny: inna populacja, inne narzędzie, mała próba. Dyskusja nie powtarza liczb z wyników, tylko je interpretuje.

Uzyskany związek wypalenia z niższą satysfakcją z pracy jest zgodny z wynikami wcześniejszych badań prowadzonych wśród personelu pielęgniarskiego. Należy jednak pamiętać, że badanie miało charakter przekrojowy, więc nie pozwala rozstrzygnąć, czy wypalenie obniża satysfakcję, czy niska satysfakcja sprzyja wypaleniu.

Dobra dyskusja odpowiada przy każdej hipotezie na trzy pytania: co wyszło (jednym zdaniem, bez liczb), jak to się ma do wcześniejszych badań i co może tłumaczyć ewentualne różnice. Wyniku nieistotnego nie traktuj jak porażki. Brak związku też jest informacją, pod warunkiem że uczciwie opiszesz wielkość próby i to, jak duży efekt badanie było w stanie wykryć.

W dyskusji opisujesz też ograniczenia badania: dobór nielosowy, samoopis, jedna placówka, mała liczebność podgrup. Promotorzy cenią uczciwie wskazane ograniczenia, bo pokazują, że rozumiesz, jak daleko sięgają Twoje wnioski. Na końcu formułujesz wnioski, zwykle w punktach, oraz rekomendacje praktyczne i propozycje dalszych badań.

Rozdział empiryczny: przykład spisu treści

Poniżej przykładowy spis treści części empirycznej pracy magisterskiej z pielęgniarstwa na temat wypalenia zawodowego. Numeracja zakłada, że część teoretyczna zajmuje rozdziały 1 i 2.

3. Metodologia badań własnych
3.1. Przedmiot i cel badań
3.2. Problemy badawcze i hipotezy
3.3. Zmienne i wskaźniki
3.4. Metoda, technika i narzędzia badawcze
3.5. Teren i organizacja badań
3.6. Dobór i charakterystyka próby
3.7. Metody analizy statystycznej
4. Analiza wyników badań własnych
4.1. Statystyki opisowe i rzetelność narzędzi
4.2. Poziom wypalenia zawodowego badanych (problem 1)
4.3. Wypalenie zawodowe a satysfakcja z pracy (hipoteza 1)
4.4. Wypalenie zawodowe a system pracy (hipoteza 2)
4.5. Wypalenie zawodowe a staż pracy (hipoteza 3)
5. Dyskusja
Wnioski
Bibliografia
Aneks: kwestionariusz ankiety

W pracy licencjackiej ten sam układ zwykle mieści się w jednym rozdziale: metodologia jako 3.1-3.5, wyniki jako 3.6-3.9, a dyskusja i wnioski w zakończeniu. Część wydziałów pedagogiki umieszcza charakterystykę próby w metodologii, a inne na początku wyników. Obie wersje są poprawne, jeśli są spójne.

Jak napisać rozdział empiryczny pracy licencjackiej

Różnice między poziomami studiów dotyczą głównie głębokości, a nie budowy. W pracy licencjackiej wystarczy zwykle jeden problem główny z kilkoma problemami szczegółowymi, a hipotezy bywają nieobowiązkowe, jeśli badanie ma charakter diagnostyczny. Analizy są prostsze: statystyki opisowe, tabele krzyżowe, porównania dwóch grup. W pracy magisterskiej promotor oczekuje hipotez, uzasadnienia doboru testów, wielkości efektu i dyskusji opartej na badaniach empirycznych, a nie tylko na podręcznikach.

W obu przypadkach obowiązuje ta sama zasada: każdy element części empirycznej musi wynikać z problemów badawczych. Jeśli zmienna nie pojawia się w żadnym problemie ani hipotezie, nie potrzebujesz jej w kwestionariuszu, a jeśli jest w hipotezie, musi mieć wskaźnik i narzędzie.

Typowe uwagi promotorów

• „Hipotezy nie wynikają z problemów badawczych.” Każdemu problemowi szczegółowemu powinna odpowiadać co najwyżej jedna hipoteza, sformułowana tymi samymi pojęciami.
• „Brak operacjonalizacji zmiennych.” Zmienna jest nazwana, ale nie wiadomo, czym ją zmierzono ani jak policzono wynik.
• „Wyniki opisane pytanie po pytaniu.” Czytelnik nie wie, która tabela odpowiada której hipotezie.
• „Interpretacja w wynikach, liczby w dyskusji.” Te dwie części zamieniły się rolami.
• „Brak uzasadnienia doboru testu.” Nie wiadomo, dlaczego użyto testu nieparametrycznego albo dlaczego pominięto założenia testu parametrycznego.
• „Wnioski wykraczają poza dane.” Badanie 60 osób z jednej szkoły nie pozwala pisać o wszystkich uczniach w Polsce.
• „Dyskusja bez literatury.” Dyskusja, która nie przywołuje żadnych badań z części teoretycznej, wygląda jak dopisana w ostatniej chwili.
• „Narzędzie bez opisu.” Brakuje autora skali, liczby pozycji, sposobu punktowania i rzetelności.

W jakiej kolejności pisać rozdział empiryczny

1. Napisz metodologię przed zebraniem danych. Problemy, hipotezy i zmienne decydują o tym, jakie pytania znajdą się w kwestionariuszu.
2. Sprawdź narzędzie na kilku osobach. Krótkie badanie pilotażowe wyłapie niejasne pytania, zanim rozdasz ankietę całej próbie.
3. Zbierz dane i przygotuj bazę: jeden wiersz to jedna osoba, jedna kolumna to jedno pytanie.
4. Policz statystyki opisowe i opisz próbę.
5. Zweryfikuj hipotezy i opisz wyniki.
6. Napisz dyskusję, wracając do literatury z części teoretycznej.
7. Na końcu uzupełnij metodologię o to, co zmieniło się w trakcie, na przykład o faktyczną liczebność próby.

Jeśli dane masz już zebrane, a obliczenia Cię przerastają, możesz zlecić samą część statystyczną. Na stronie statystyka do pracy magisterskiej opisujemy, co zawiera raport z analizą: opis próby, dobrane testy oraz tabele i wykresy w standardzie APA. Raport jest materiałem analitycznym, a tekst rozdziału piszesz samodzielnie. Proponowany zestaw analiz dla Twoich hipotez pokaże kreator wyceny.

Najczęstsze pytania

Czym jest rozdział empiryczny?

To część pracy dyplomowej, w której opisujesz własne badanie: jego założenia metodologiczne, badaną próbę, uzyskane wyniki i ich interpretację. Odróżnia się od części teoretycznej tym, że opiera się na danych zebranych przez autora, a nie na przeglądzie literatury.

Czy metodologia jest częścią rozdziału empirycznego?

Tak. Na części uczelni metodologia jest osobnym rozdziałem, na innych pierwszym podrozdziałem części empirycznej. W obu przypadkach poprzedza wyniki i opisuje, jak przeprowadzono badanie.

Ile stron powinien mieć rozdział empiryczny w pracy magisterskiej?

Najczęściej od 30 do 50 stron, czyli mniej więcej połowę pracy, ale wiążące są wytyczne uczelni i promotora. Więcej miejsca zajmują wyniki niż metodologia, a dyskusja nie powinna być pomijana.

Czy w pracy licencjackiej muszą być hipotezy?

Nie zawsze. W pracy licencjackiej o charakterze diagnostycznym wystarczą problemy badawcze, na które odpowiadasz statystykami opisowymi. Jeśli jednak porównujesz grupy albo badasz związki między zmiennymi, promotorzy zwykle oczekują hipotez.

Czym różni się dyskusja od wniosków?

Dyskusja interpretuje wyniki, zestawia je z badaniami innych autorów i opisuje ograniczenia. Wnioski to krótkie, zwykle punktowane stwierdzenia, co wynika z badania, uzupełnione o rekomendacje praktyczne.